Werkgroep Project Watermolen Bronneger

“In de vroege Middeleeuwen bevond zich nabij het huidige Bronneger een Watermolen: Een door waterkracht aangedreven graanmolen
die werd gebruikt door de boeren uit Drouwen, Bronneger en omstreken!”

 

 

De ooit zo karakteristiek meanderende rivier de Hunze (Voorste- en Achterste Diep en Oostermoerse Vaart) is in het begin van de vorige eeuw ten behoeve van scheepvaart en afwatering gekanaliseerd. Scheepvaart is nooit een succes geweest en werd dan ook in 1966 opgeheven. Vanaf 1995 heeft men er aan gewerkt de rivier weer in zijn oorspronkelijke staat terug te brengen. Tussen Zuidlaren en Exloo zijn zestien natuurgebieden ontwikkeld waarin de oude meanders werden hersteld. Veertien zijn er nu gerealiseerd. De laatste twee, de Branden (ter hoogte van het Drouwenerzand) en de Bronnegermaden (bij Bronneger) gaan vanaf 2017 op de schop.

Als alles dan toch overhoop ligt is dat het aangewezen moment om een archeologisch en historisch juweeltje in ere te herstellen: de watermolen van Bronneger. Jazeker! Bronneger had in de vroege Middeleeuwen, in de tiende of elfde eeuw, een watermolen. Restanten daarvan zijn in 1978 – 1979 gevonden bij opgravingen van een middeleeuwse keienweg die aansloot op deze watermolen, stroomafwaarts vlak voor de huidige stuw, de voormalige sluis. Deze weg, waarvan het gevonden deel bestaat uit takkenbossen, keien en oeverwallen, is een kleine honderd meter lang maar waarschijnlijk onderdeel van een veel langere weg via Bronneger richting Drouwen. Zij is onlosmakelijk verbonden met de watermolen. De vindplaats brengt ons terug naar, tot de verbeelding sprekende, vroegere tijden.

Deze watermolen is niet alleen de oudste watermolen van Nederland waarvan de restanten door een gelukkig toeval eeuwenlang (tot 1979) onberoerd zijn gebleven, zij geven daardoor ook nog eens een beeld van de constructie, iets wat bij de oudste meldingen van Nederlandse watermolens ontbreekt. De oudste meldingen in Drenthe zijn uit de 13e eeuw (Deurze) en de 15e eeuw (Ees).

Gegevens van deze molens zijn er niet. De Bronneger watermolen is echter weggezakt in de bescherming van de vergetelheid zodat de blauwdruk van deze molen hier als het ware in de grond ligt en is gearchiveerd. Ter plekke zijn in de oude meander spilstenen (een steen waar een as in draait), een lagersteen, fragmenten van molenstenen, een houten plankier, bewerkte houten balken en paalresten gevonden.

Archeoloog G. A. Coert schreef destijds over een bijzondere vondst. “De opgegraven funderingsresten vertellen ons iets over het vernuft en het technisch kunnen van de middeleeuwse mens.” De watermolen, de keienweg (met slagboom), de aansluiting op de huidige Molenweg (!) naar Drouwen, in samenhang met de geschiedenis van het beekdal, geeft de vondst ons tevens een impressie van de middeleeuwse bedrijvigheid in en rond Bronneger.

Behalve uit geschiedkundig oogpunt is de watermolen ook toeristisch belangrijk. Eén van de wandelingen van het Hunebedcentrum te Borger, het “Bijvoetpad”, loopt langs en gedeeltelijk zelfs over de vindplaats en niemand weet welke bedrijvigheid zich daar in een grijs verleden afspeelde! Een graanmolen door waterkracht aangedreven!

Onder ’s wandelaars voeten liggen de archeologische restanten. Middeleeuwse boeren uit Drouwen en Bronneger en omstreken, kwamen met hun ossenwagens beladen met graan over de Molenweg en het keienpad om hun oogst te laten malen tot kostbaar meel. Er zijn aanwijzingen dat de weg over de vlonder langs de molen doorliep tot Buinen. Waarschijnlijk gebruikten de Buiner boeren de molen ook.

Er is een werkgroep “Watermolen Bronneger” samengesteld bestaande uit vijf leden: Olga Alting van Geusau (olga.altingvangeusau@online.nl, tel.nr: 0599-564259), Siebe Kamer, Harold Dolfing, Puk Breeman en Eva Veenstra. Zij zijn allen woonachtig in Bronneger en zullen zich er de komende tijd in gaan verdiepen hoe het project “Watermolen Bronneger” tot stand kan worden gebracht. Wat is mogelijk, hoe pakken wij dat aan. Alles in de meest brede zin.

Het waterschap Hunze en Aa’s, de gemeente Borger-Odoorn, Dorpsbelangen, natuur en milieuorganisaties e.a. bieden de mogelijkheid het project te ondersteunen. Tijdens een locatiebezoek met Het Drents Landschap en het Waterschap Hunze en Aa’s is positief verkennend gesproken over mogelijke samenwerking.

De Bronneger dorpelingen zijn reeds geïnformeerd en ook RTV Drenthe heeft er op 19 februari 2017 in haar uitzending een reportage aan gewijd. De werkgroep wordt bijgestaan door een (gemeentelijke) contactgroep bestaande uit Jakob Rijnberg, Aries Kuiper en Marjo Montforts (adviseur archeologie en cultuurhistorie). Omdat beekdalen van provinciaal belang zijn is ook de povincie, in de persoon van Wijnand van der Sanden (provinciaal archeoloog) betrokken.

Vanuit de gemeente is tevens contact gezocht met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) omdat zij specifieke deskundigheid in huis hebben over (water-)molens. De RCE heeft al laten weten te willen participeren in een mogelijk onderzoek. We mogen wel stellen dat bij vele partijen (lokaal, provinciaal en landelijk) draagvlak is om van deze verdwenen watermolen een uniek archeologisch belevingspunt te maken in Drenthe.

De komende tijd zal door de werkgroep dan ook volop benut worden om het verhaal van de Bronneger watermolen weer op één of andere manier zichtbaar te maken in het nieuw in te richten beekdal.